۴ نوامبر ۲۰۲۶ - بیماری مزمن کلیوی (CKD) یکی از جدی‌ترین عوارض دیابت نوع ۲ است که عامل اصلی نارسایی کلیه، حوادث قلبی‌عروقی و مرگ‌ومیر زودرس محسوب می‌شود. اگرچه داروهای گروه آگونیست گیرنده پپتید شبه گلوکاگون-۱ (GLP-1) مانند سماگلوتاید، در کارآزمایی‌های بالینی مزایای کلیوی خود را ثابت کرده‌اند، اما هنوز دقیقاً نمی‌دانیم این داروها از چه طریق بیولوژیکی بر کلیه اثر می‌گذارند. یک مطالعهٔ جدید که در مجله  Nature Medicineمنتشر شده است، دیدگاه‌های مهمی درباره چگونگی محافظت سماگلوتاید از ساختار و عملکرد کلیه از طریق اثر بر رگ‌های خونی کلیه، کاهش فیبروز (بافت‌سازی غیرطبیعی) و بهبود سلول‌های پوششی گلومرول (اندوتلیال) ارائه می‌دهد.

این مطالعه که تحت عنوان «اثرات سماگلوتاید بر بیماری کلیوی در دیابت نوع ۲» انجام شد، بخشی از پروژه بزرگتر  REMODELبود که توسط دکتر کاترین آر. تاتل و همکارانش اجرا گردید.

این تحقیق ۵۲ هفته‌ای و چندمرکزی، شامل ۱۰۶ بزرگسال مبتلا به دیابت نوع ۲ و بیماری مزمن کلیوی از ۲۸ مرکز در هشت کشور مختلف بود. شرکت‌کنندگان با نسبت ۲ به ۱، به‌صورت هفتگی دوز مشخصی از سماگلوتاید (تا ۱ میلی‌گرم) یا دارونما (پلاسبو) را به صورت زیرپوستی دریافت کردند.

میانگین سنی شرکت‌کنندگان ۶۵.۳ سال و میانگین نرخ فیلتراسیون کلیه (eGFR) حدود ۵۱.۱ بود. تقریباً تمامی شرکت‌کنندگان در حال مصرف داروهای کنترل‌کننده فشار خون (مهارکننده‌های سیستم رنین-آنژیوتانسین) بودند و حدود ۴۰٪ نیز از داروهای گروه  SGLT2استفاده می‌کردند.

برخلاف کارآزمایی‌های معمول که فقط بر پیامدهای نهایی تمرکز می‌کنند، مطالعه  REMODELبا استفاده از روش‌های پیشرفته‌ای مثل MRI(تصویربرداری تشدید مغناطیسی)، نمونه‌برداری از کلیه (بیوپسی)، بررسی بافت‌شناسی و تحلیل‌های مولکولی، به دنبال کشف «چگونگی» محافظت از کلیه بود.

محققان چندین یافته کلیدی را گزارش کردند:

در حالی که سه شاخص اصلی تصویربرداری MRI(شامل اکسیژن‌رسانی کلیوی، خون‌رسانی عمومی و التهاب بافت) تغییر معناداری نشان ندادند، اما تحلیل‌های ثانویه نشان داد که سماگلوتاید به‌طور قابل توجهی مقاومت عروقی داخل کلیه را کاهش می‌دهد. این یعنی رگ‌های خونی کلیه تحت تأثیر دارو، راحت‌تر خون‌رسانی می‌کنند.

همچنین، سماگلوتاید با کاهش روند فیبروز (جایگزینی بافت سالم با بافت آسیب‌دیده) مرتبط بود.

میزان دفع پروتئین آلبومین در ادرار (آلبومینوری) نیز در گروه مصرف‌کننده دارو، نسبت به گروه پلاسبو حدود ۴۰٪ کمتر بود و نرخ پاکسازی کراتینین نیز پس از ۵۲ هفته بالاتر بود.

علاوه بر این، تصویربرداری‌ها نشان داد که میزان چربی اطراف کلیه در این بیماران کاهش یافته است.

نکته بسیار مهم، یافته‌های مربوط به تحلیل‌های مولکولی بود. بررسی نمونه‌های بیوپسی کلیه نشان داد که سلول‌های پوششی گلومرول (اندوتلیال) به‌طور ویژه‌ای به سماگلوتاید پاسخ می‌دهند. محققان تغییراتی را در بیان ژن‌های مرتبط با استرس متابولیک، التهاب و فیبروز مشاهده کردند و متوجه شدند که در نزدیکی این سلول‌های حساس، تعداد سلول‌های التهابی کمتر شده است.

این یافته‌ها نشان می‌دهد که اثرات سماگلوتاید بر کلیه فراتر از کاهش قند خون و کاهش وزن است و می‌تواند شامل بهبود محیط میکروسکوپی رگ‌های کلیه و مسیرهای آسیب بافتی باشد.

با این حال، محققان تأکید کردند که این نتایج باید با احتیاط تفسیر شوند. این مطالعه حجم نمونه کوچکی داشت و برخی از نتایج مثبت از تحلیل‌های ثانویه و اکتشافی به‌دست آمده‌اند که لزوماً برای اثبات کاهش مرگ‌ومیر یا نارسایی کلیه طراحی نشده بودند. بنابراین، این نتایج مکملِ شواهد حاصل از مطالعات بزرگ‌تر (مانند مطالعه FLOW) هستند و جایگزین آن‌ها نمی‌شوند.

برای پزشکان، این مطالعه درک عمیق‌تری از مکانیسم‌های محافظتی سماگلوتاید فراهم می‌کند و اهمیت سلامت عروق، کنترل التهاب و جلوگیری از فیبروز را در مدیریت بیماری کلیوی دیابتی برجسته می‌سازد.

پیام بالینی: سماگلوتاید ممکن است از طریق چندین مکانیسم از جمله کاهش مقاومت عروقی کلیه، کاهش فیبروز و بهبود سلامت سلول‌های پوششی گلومرول، از کلیه بیماران دیابتی محافظت کند. اگرچه این مطالعه در اهداف اصلی تصویربرداری خود موفق نبود، اما یافته‌های ثانویه آن، دلایل بیولوژیکی برای مزایای کلیوی این دارو (که در مطالعات بزرگ‌تر دیده شده) ارائه می‌دهد. با این حال، تصمیمات درمانی همچنان باید بر اساس دستورالعمل‌های رسمی و شواهد تثبیت‌شده بالینی اتخاذ شود.

منبع:

https://medicaldialogues.in/nephrology/news/semaglutide-may-protect-kidneys-by-reducing-vascular-resistance-and-fibrosis-in-type-2-diabetes-study-finds-182235